تاریخچه دفتر مرکزی مشاوره

ضرورت تاسیس دفتر مرکزی مشاوره در وزارت علوم که در آن زمان وزارت فرهنگ و آموزش عالی نامیده می شد از مدتها پیش احساس می گردید. اولین قدم جدی در این رابطه بخشنامه شماره 20833/13042/421 مورخه 8/10/1367 جناب آقای دکتر محمد فرهادی ، وزیر محترم وقت فرهنگ و آموزش عالی می باشد. در ماده یک فصل دو این بخشنامه می خوانیم : " دفتر مشاوره دانشجویی مرکزی زیر نظر مستقیم معاونت دانشجویی وزارت فرهنگ و آموزش عالی تشکیل می گردد". براي اولين بار در شهريور سال 1370 بنا به درخواست معاون محترم دانشجويي وقت وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، آقاي دكتر فرامرز سهرابي "دفتر مركزي مشاوره دانشجويي" را تاسيس كردند و تا شهريور 1371 مسئوليت اين دفتر را برعهده داشتند و اساسنامه دفتر و آيين‌نامه تشكيل مراكز مشاوره دانشجويي دانشگاه‌ها را تدوين و به دانشگاه‌ها ابلاغ كردند و مركز مشاوره 4 دانشگاه نيز داير شد.

   یکی از اقداماتی که موجب هماهنگی هرچه بیشتر مراکز مشاوره دانشجویی دانشگاهها گردید و در عین حال اطلاعات لازم را برای فعالیت دفتر مرکزی مشاوره فراهم ساخت گردهمایی هایی سالیانه مسئولین مراکز مشاوره دانشجویی می باشد. بر اساس اطلاعات موجود اولین گردهمایی مسئولان مراکز مشاوره دانشجویی در سال 1372در  دانشگاه صنعتی امیرکبیر با همت جناب آقای مهندس مغازه  مدیرکل محترم امور دانشجویان و  نیز مسئول محترم مرکز مشاوره آن دانشگاه برگزار گردید. دومین ، سومین و چهارمین گردهمایی سالانه مسئولان مراکز مشاوره دانشجویی دانشگاهها در سالهای بعدی به ترتیب در دانشگاههای صنعتی شریف، تهران و یزد برگزار گردیده است.

   از مهرماه سال 1372 تا مهرماه 1376 آقاي دكتر نوراني‌پور ضمن مديريت اداره كل امور دانشجويان داخل ، مسئوليت راه‌اندازي ، توسعه و رسيدگي به امور مشاوره وزارت فرهنگ و آموزش عالي را به عهده گرفتند. در دوره مذكور تشكيلاتي به شکل امروزی تحت عنوان دفتر مركزي مشاوره وجود نداشت و امور مشاوره توسط دكتر نوراني‌پور برنامه‌ريزي ، سازماندهي و هدايت مي‌شد. در سال 1375 اقداماتي براي فعال شدن دفتر مركزي مشاوره دانشجويي آغاز گرديد و پس از مذاكره با مراجع ذي‌ربط در وزارت متبوع و مذاكره و مكاتبه با سازمان امور اداري و استخدامي وقت مقرر گرديد بدون درخواست رديف اضافي و با استفاده از رديف‌هاي ساير ادارات تحت پوشش اداره كل امور دانشجويان داخل ، نیروی انسانی مورد نیاز دفترمركزي مشاوره تامین گردد.

    دکتر نورانی پور اهم اقدامات انجام شده در دورةتصدي چهارساله خود را به شرح زير مطرح   می نمایند :

1- تأسيس دفتر مركزي مشاوره دانشجويي وزارت فرهنگ و آموزش عالي در سال 1376 كه پس از جلب موافقت سازمان امور اجرايي و استخدامي با كاستن سه رديف استخدامي از ساير واحدهاي اداره كل امور دانشجويان داخل و پيشنهاد سه پست سازماني ( مدير ، معاون و كارشناس ) انجام گرفت.

2- پيشنهاد دويست و پنجاه ميليون تومان بودجه با درنظر گرفتن رديف خاص براي دفتر مركزي مشاوره دانشجويي و مراكز خدمات مشاوره‌اي دانشگاهها.

3- تهيه و تدوين اساسنامه و آيين‌نامه تأسيس مراكز خدمات مشاوره‌اي دانشگاهها و موسسات آموزش عالي با بهره‌گيري از تجارب و نظرات مشاوران و روانشناسان مجرب از جمله خانمها دكتر سيما فردوسي ، دكتر شكوه نوابي‌نژاد و آقايان دكتر باقر ثنايي و دكتر عبدالله شفيع‌آبادي ، تحت هدايت و سرپرستي دكتر نوراني‌پور و ابلاغ آن در اواخر سال 1372 به دانشگاهها.

4- طرح و پيگيري موضوع تأسيس و راه‌اندازي مراكز خدمات مشاوره‌اي دانشگاهها در سمينارهاي معاونين دانشجويي و فرهنگي و تعيين كميسيوني براي گفتگو و تصميم‌گيري در رابطه با امور مشاوره دانشگاهها دراين سمينارها ، به‌طوري كه نهايتاً تا سال 1376 در كليه دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارت فرهنگ و آموزش عالي ، مراكز خدمات مشاوره دانشجويي تأسيس گرديد.

    پس از پايان مسئوليت آقاي دكتر نوراني‌پور، در مهرماه سال 1376 ، سركار خانم دكتر اكرم خمسه در همان سال مسئوليت دفتر مركزي مشاوره وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري را برعهده گرفتند.

    فعاليتهاي انجام شده تا پايان دوره نه ماهه  مسئوليت سرکار خانم دکتر خمسه، به طور خلاصه و به نقل از ایشان عبارتند از :

1- تهيه ، تدوين و توزيع پرسشنامه مقدماتي بررسي وضعيت موجود مراكز مشاوره دانشجويي دانشگاهها به تمامي مراكز مشاوره دانشجويي تحت پوشش وزارت علوم و به دست‌آوردن سيمايي از عمده‌ترين مشكلات مراكز مشاوره دانشجويي از جمله فضاي نامناسب ، ناكارآمد بودن ابزارها ، نداشتن هويت رسمي و چارت سازماني ، به روزنبودن دانش و اطلاعات مراكز مشاوره و كمبود كارشناسان و متخصصان مربوطه.

2- برگزاري پنجمين همايش سرپرستان و نمايندگان مراكز مشاوره دانشجويي دانشگاههاي سراسر كشور آذرماه 1377 ، كرمان.

3- ارائه طرح توجيهي تشكيلات سازماني دفاتر مشاوره دانشجويي دانشگاهها به دفتر تشكيلات و بودجة وزارت فرهنگ و آموزش عالي وقت به منظور ايجاد چارت تشكيلاتي مستقل و تدارك بودجه مستقل براي مراكز مشاورة دانشجويي دانشگاهها.

4- بازديد از مراكز مشاوره دانشكدة كشاورزي كرج و دانشگاههاي تهران ، اصفهان ، صنعتي اصفهان ، شهيد باهنر كرمان ، صنعتي شريف و اميركبير جهت بررسي وضعيت موجود و شناسايي نيازها و مشكلات.

5- تهيه ، تدوين و توزيع فرم‌هاي استاندارد اصول مشاوره و شيوه‌هاي برقراري ارتباط به مراكز مشاوره دانشگاههاي كشور.

     پس از پايان دوره مسئوليت سركار خانم دكتر خمسه در سال1378 ، جناب آقاي دكتر عليرضا مرادي در ارديبهشت ماه سال 1379 عهده‌دار مسئوليت دفتر مركزي مشاوره گرديدند. در ابتداي دوران مسئوليت دكتر مرادي ، آقاي دكتر مجيد محمودعليلو به عنوان كارشناس دفتر مركزي مشاوره و خانم ناقور به عنوان مسئول امور دفتري با ايشان همكاري داشتند و در ادامه از سال 1380 خانم معصومه وقار و از سال 1381 خانم دكتر فريبا زراني به همكاري با دفتر مركزي مشاوره پرداختند. طي دوران مسئوليت دكتر مرادي تا ارديبهشت ماه سال 1382 اقدامات متعددي صورت گرفت كه اهم آن به شرح زير مي‌باشد[1] :

1- تشكيل كميته برنامه‌ريزي دفتر مركزي مشاوره با حضور مسئولين مراكز مشاوره دانشگاههاي تهران ، علم و صنعت و تربيت مدرس.

2- تهيه ، تدوين و پيشنهاد ساختار دفتر مركزي مشاوره در طرح جامع وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري.

3- قراردادن دفتر مركزي مشاوره در فهرست اعتبارات رديف‌هاي مربوط به معاونت دانشجويي وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري.

4- برگزاري كارگاههاي آموزشي ويژه كارشناسان مراكز مشاوره.

5- برگزاري اولين كارگاه آموزشي از سلسله كارگاه‌هاي آموزشي بهداشت رواني خوابگاههاي دانشجويي ويژه مسئولان و مديران خوابگاههاي دانشجويي در دانشگاه زنجان.

6- برگزاري كارگاه آموزشي مهارتهاي زندگي ويژه دانشجويان مرجع.

7- برگزاري اولين سمينار سراسري بهداشت روان اسفندماه 1380 ، دانشگاه تهران.

8- اجراي طرح پژوهشي بررسي سلامت عمومي دانشجويان دانشگاههاي سراسر كشور ، سال 1380.

9- انتشار دهها عنوان بروشور آموزشي

10- انتشار 4 شماره نشريه علمي – كاربردي دفتر مركزي مشاوره

11- انتشار 12 شماره ماهنامه پيام مشاور با همكاري دانشگاه تهران

12- تهيه و تدوين دستورالعمل در زمينه‌هاي مختلف با هدف حل مشكلات مراكز مشاوره دانشگاهها .

     پس از اتمام دوران مسئوليت آقاي دكتر مرادي در ارديبهشت ماه سال 1382 ، آقاي دكترحميد پورشريفي در مهرماه همان سال به عنوان مسئول دفترمركزي مشاوره آغاز به فعاليت نمودند. مجموعه اقدامات و فعاليتهاي انجام‌شده در زمان مسئوليت دكتر پورشريفي از مهرماه سال 1382 تا مردادماه سال 1384 به تفصيل در فصول بعدي مطرح گرديده است كه خلاصه ای از این اقدامات در زیر ارایه می گردد:

-  تدوین پیش نویس آیین نامه تشکیل مراکز مشاوره دانشجویی و ارسال آن به دانشگاهها

-         توسعه  فعالیتهای انتشاراتی

-  ایجاد هماهنگی در اقدامات پیشگیرانه مراکز مشاوره که مصداق بارز آن تعیین و تربیت رابطین تخصصی پیشگیری از مصرف مواد در دانشگاهها می باشد.

-         انجام پژوهش  کشوری در حوزه بهداشت روان دانشجویان

-  ارتقای دانش و مهارت کارشناسان مراکز مشاوره دانشجویی از طریق برگزاری کارگاههای آموزشی و انتشار جزوات آموزشی

-  هدایت ، هماهنگی و تسهیل اقدامات کشوری نظیر برگزاری مناسبت های خاص مثل روز جهانی بهداشت روان و برگزاری مسابقه های سراسری به منظور دانش افزایی دانشجویان و افزایش تعامل آنها با مراکز مشاوره دانشجویی

-  جذب امکانات مادی و آموزشی سازمان ها و دستگاههای دیگر و در اختیار قرار دادن این امکانات برای مراکز مشاوره دانشجویی

-  بستر سازی برای افزایش هماهنگی تخصصی فیمابین مراکز مشاوره دانشجویی  که شیوه نامه مداخله در رفتارهای خود آسیب رسان و طرح در دست اقدام  یکسان سازی پرونده ها و فرمهای مراکز مشاوره از آن جمله است.

-  افزایش دسترس پذیری یافته های پژوهشی از طریق برگزاری سمینارهای سراسری بهداشت روان دانشجویان و تهیه بانک های اطلاعاتی تحت وب از جمله بانک اطلاعاتی بهداشت روان دانشجویان

-  افزایش تعامل مراکز مشاوره دانشجویی از طریق راه اندازی وب سایت دفتر مرکزی مشاوره به آدرس  www.iransco.org  

-  عهده داری تلویحی نقش دفتر پیشگیری از مصرف مواد در سطح وزارتی  با توجه به فقدان چنین واحدی در وزارت علوم ، به طوری که عملکرد وزارت علوم طی سالهای 1382 و 1383 از طرف ستاد مبارزه با مواد مخدر مطلوب ارزیابی شده و تقدیر آنها از دفتر مرکزی مشاوره گویای جایگاه خاص این دفتر در اقدامات انجام گرفته شده می باشد.

-  بهره گیری و ساماندهی پتانسیل های موجود مراکز مشاوره دانشجویی در مواردی مثل مداخله در بحران ها که نمونه بارز آن آموزش و اعزام دهها کارشناس مرکز مشاوره دانشجویی جهت انجام مداخلات روانشناختی به زلزله دیدگان بم می باشد.

-         پشتیبانی های مالی ، نرم افزاری و سخت افزاری از مراکز مشاوره دانشجویی

     در پايان بايد خاطرنشان نمود پي‌ريزي ، پاگيري و گسترش دفتر مركزي مشاوره وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری مرهون خدمات ارزنده و زحمات بي‌دريغ مسئولان محترم اين دفتر آقاي دكتر نوراني‌پور ، خانم دكتر خمسه ، آقاي دكتر مرادي و آقاي دكتر پورشريفي و همكاري مسئولان محترم وقت وزارت علوم ، تحقيقات و فناوري ، به ویژه آقای دکتر میلی منفرد، آقای دکتر ظریفیان، آقای دکتر محدث  و آقای مهندس مغازه مي‌باشد و اين تاريخچه مجمل تنها شمه‌اي از اقدامات ارزشمند اين بزرگواران را به تحرير درآورده است.

فعالیتهای سال  1381  دفتر مرکزی مشاوره

(به عنوان بخشی از فعالیتهای زمان مسئولیت دکتر علیرضا مرادی)

فعاليتهاي آموزشي : فعاليتهاي آموزشي در سطوح مختلف دانشجويان ، كارشناسان ، كاركنان و مسولان است عبارتند از :

الف – بروشورهاي آموزشي : چاپ و توزيع 11 عنوان بروشور آموزشي هر كدام به تيراژ 000/10 نسخه براساس استقبال و درخواست دانشجويان و دفاتر مشاوره از ميان بروشورهاي قبلي

 هم اتاقي / در جستجوي عزت نفس بهتر / مديريت استرس / مقابله با تنهايي / تمركز حواستان را بهبود بخشيد / افسردگي چيست و چگونه مي‌توان با آن مقابله كرد / كمال گرايي / چگونه در شب خواب خوبي داشته باشيم / همه انسانها خشمگين مي‌شوند / چگونه يك كتاب مشكل را بخوانيم / فقط براي والدين

ب – جزوات آموزشي : چاپ 4 عنوان جزوه آموزشي تحت عناوين :

�  راهنماي كمك به دانشجويان داراي مشكلات عاطفي و رفتاري ( ويژه مسوولان و كاركنان)

• راهنماي شناخت مشكلات وتعارضات دانشجويان و راهكارهاي مقابله‌اي ( ويژه كاركنان محيطهاي اجرايي)
• راهنماي شناخت فرايند مشاوره و خدمات مراكز مشاوره ( ويژه دانشجويان )
• راهنماي خودياري ( ويژه دانشجويان جديدالورود)
• راهنمای شناخت مقدماتی پیشگیری از اعتیاد در محیط های دانشجویی ( ویژه کارکنان و اساتید)

ج – نشريات :

• تهيه ، چاپ و توزيع 6 شماره نشريه ماهانه پيام مشاوره (ويژه دانشجويان )
• تهيه و چاپ نشريه علمي – كاربردي دفتر مركزي مشاوره شماره 4

د – كارگاههاي آموزشي : برگزاري 5  كارگاه آموزشي در سطوح مختلف عبارتند از :

•  مداخله در بحران خود كشي و مشاوره ازدواج ( ويژه كارشناسان دفاتر مشاوره ) 5 و 6 تيرماه / دانشگاه شيراز
• آموزش مهارتهاي ارتباط با دانشجويان و شناخت ويژگيهاي جوان ( ويژه مسوولان و مديران خوابگاهها ) ، 6و 7 شهريور ماه / دانشگاه زنجان
• شناخت و مقابله با سوء مصرف مواد ( ويژه مسئولين و كارشناسان دفاتر مشاوره) 20 و 21 شهريور ماه / گاجره
• آموزش مهارتهاي زندگي ( ويژه دانشجويان ) 24 و 25 مهرماه / گاجره
• بررسي جنبه‌هاي زيستي و رواني – اجتماعي سوء مصرف مواد با همكاري موسسه مطالعات علوم شناختي (ويژه مسئولين و كارشناسان دفاتر مشاوره ) ، 22 لغايت 24 دي ماه / تهران

هـ – سخنراني و سمينار : برگزاري جلسه سخنراني براي دانشجويان پيرامون مسائل بهداشت رواني در دانشگاه‌ خليج فارس بوشهر

-  فعاليتهاي پژوهشي : ارائه طرحهاي پژوهشي پيشگيري از خود كشي و سوء مصرف مواد مبتني بر محيطهاي دانشجويي

-       فعاليتهاي اجرايي :

الف – برگزاري گردهمايي مسوولان مراكز مشاوره دانشگاههاي سراسر كشور 27 و 28 آذرماه

 در دانشگاه خليج فارس بوشهر

ب- تهيه و ارسال فرمهاي ذيل به منظور هماهنگ سازي فعاليتها و عملكرد مراكز مشاوره:
- فرم استاندارد مصاحبه به صورت دفترچه

- فرم پرسنلي ( به منظور جمع آوري اطلاعات پرسنلي )

- فرم عملكرد درماني و آمار مراجعين به مراكز مشاوره

ج – طراحي و برنامه نرم‌افزاري جهت نظارت ، بررسي و تجزيه تحليل اطلاعات و فعاليتهاي مراكز مشاوره دانشگاههاي سراسر كشور .

د- فراخوان ارسال موضوع يا محتوا جهت تهيه بروشورهاي آموزشي به مراكز مشاوره دانشگاهها.

هـ . بازديد از مركز مشاوره دانشگاه هنر به منظور آشنايي با وضعيت عمومي آن دفتر و كسب اطلاعات پيرامون فعاليتها ، خدمات پرسنل و مسائل و مشكلات مركز مشاوره مذكور .

و – فراهم نمودن مقدمات برگزاري سيمنار بهداشت رواني – اجتماعي دانشجويان در سال 82

- توزيع اعتبار جهت كمك به فعاليتهاي دفاتر مشاوره دانشگاههاي كشور