برادر بزر گوار، جناب آقای دکتر ظریفیان

معاون محترم دانشجویی

موضوع : بهداشت روان دانشجویان و ساختار سازمانی جدید وزارت

با سلام

احتراما، در رابطه با گزارش " ساختار سازمانی جدید وزارت " به استحضار میرساند، اگرچه فلسفه "ستاد هرچه کوچکتر، بهتر " کاملا منطقی و مقبول است، اما نظر به اهمیت روز افزون ماموریت "ارتقای بهداشت روان دانشجویان "  که مورد تاکید مقام عالی وزارت و حضرتعالی می باشد خواهشمند است مقرر فرمایید با توجه به مطالبی که به استحضار میرسد، در خصوص حضور "دفتر مرکزی مشاوره " به عنوان یک مجموعه متمایز در ساختار وزارتی بررسی و تجدید نظر به عمل آورند.

      بر اساس گزارش مذکور به نظر می رسد در حذف یا کوچک کردن واحد های سازمانی سعی بر این شده است که بر وظایف و رسالتهای وزارتی توجه گردد. اما در این خصوص سئوالهایی  مطرح می شود:

-  آیا هدف در هر حال کوچک کردن است حتی اگر ماموریت حوزه ستادی مربوط ماموریتی نباشد که آن را بتوان نادیده گرفت و حتی ماموریتی باشد که اهمیت آن روز به روز افزوده  می شود؟

-   آیا هنگام طراحی ساختار وزارتی در خصوص ماموریت ارتقاء بهداشت روان دانشجویان و به تبع آن حوزه ستادی مراکز مشاوره دانشجویی یعنی دفتر مرکزی مشاوره  به خوبی و به قدر کافی تامل شده است؟

-   آیا می توان مجموعه ای را که به اوج رشد خود رسیده است و چه بسا رسالتش به پایان رسیده است  با مجموعه ای که عهده دار بهداشت روانی دانشجویان بوده و در مراحل اولیه رشد خود می باشد و با توجه به تغییرات اجتماعی اقتصادی فرهنگی بر اهمیت رسالت آن روز به روز افزوده می شود یکی دانست و نسبت به کوچک شدن حجم هر دو به یکسان اقدام نمود؟

 اینکه جرات می کنیم و از ارتقاء بهداشت روان دانشجویان به عنوان ماموریت اساسی وزارت علوم یاد می کنیم بر اساس شواهد زیر می باشد:

-   حمایت های جناب آقای دکتر توفیقی که در قالب پنج پی نوشت و نامه تشویقی از فعالیتهای دفتر مرکزی مشاوره طی یکسال گذشته متجلی است به خوبی  دلیلی بر اهمیت بهداشت روان دانشجویان از منظر عالی ترین مقام وزارتی می باشد.

-   اینکه خود حضرتعالی همیشه از ارتقاء بهداشت روان دانشجویان به عنوان کارویژه اصلی دانشگاهها یاد فرموده اید و حمایت های جدی به عمل آمده گویای نظر معاونت دانشجویی وزارت متبوع در خصوص اهمیت پرداختن به ارتقای بهداشت روان دانشجویان است. 

-  اگر رسالت نهایی دانشگاهها تامین و تربیت نیروی انسانی متخصص و کارآمد می باشد و وزارت علوم نقش ستادی را در این خصوص بر عهده دارد ، این رسالت وقتی محقق می شود که دانش آموخته دانشگاه واجد ویژگیهای مناسب برای عهده داری نقش خود باشد.  پرواضح است دانش آموخته ای که نمی تواند ارتباط سالمی را با دیگران برقرار نماید ، نسبت به  درک احساس های دیگران و بیان احساس خود توانا نیست، قادر به کنترل هیجان های منفی خود از جمله خشم نیست، نمی تواند استرس های زندگی پیچیده عصر حاضر را به خوبی مدیریت نماید، و به جای مدیریت بر مشکلات، راه های فرار از واقعیت ، خودکشی و مصرف مواد را در پیش می گیرد امری نیست که دانشگاهها در تحقق آن هستند. مضافا اینکه چنین افرادی در طول دوران تحصیل نیز به خاطر افکار منفی و فقدان مهارتهای مورد نیاز مشکلات زیادی را برای دانشگاه ایجاد می کنند .

-   به اعتقاد کارشناسان دفتر مرکزی مشاوره که مبتنی بر شواهد آماری و تجربی کافی می باشد مداخلات مراکز مشاوره دانشجویی که با پشتیبانی حوزه ستادی بر کمیت و کیفیت آنها افزوده می شود، در مواردی از جمله کاهش آمار خودکشی دانشجویی، کاهش میزان سوء مصرف مواد در میان دانشجویان ، کاهش اقدامات تخریبی در محیط هایی مثل خوابگاهها، کاهش مدت ماندگاری دانشجو در دانشگاه اثر تعیین کننده ای دارد.

وضعیت ساختاری مراکز مشاوره دانشجویی در دانشگاهها

     مایه بسی خوشحالی است که یکی از اقدامات دفتر مرکزی مشاوره در حال ثمر دادن می باشد و آیین نامه تشکیل مراکز مشاوره دانشجویی که طی چندین جلسه شورای برنامه ریزی تخصصی دفتر مرکزی مشاوره با  ریاست حضرتعالی تصویب شده و از اسفند ماه 1383 از طریق دبیرخانه هیات های امنای دانشگاهها در دستور این هیات ها قرار گرفته بود ، در هیات امنای  برخی از دانشگاهها به تصویب رسیده است، چنانچه خود حضرتعالی در برخی از این جلسات هیات امنا حضور داشته و با اشرافی که در خصوص جزئیات آن داشتید از آن دفاع فرموده‌اید و امید می‌رود با تداوم تصویب آن در سایر هیات امنای دانشگاهها، مراکز مشاوره دانشجویی به عنوان واحدی مستقل زیر نظر مستقیم معاونت دانشجویی فعالیت کرده و هزینه های آن از بودجه عمومی دانشگاه تامین گردد و شرط لازم در پرداختن به ارتقاء بهداشت روان دانشجویان در دانشگاهها تامین شده و یکی از دغدغه های دیرینه متولیان بهداشت روان دانشجویان برطرف گردد. 

     تنها نگرانی که در خصوص ساختار مراکز مشاوره دانشجویی ، اخیرا توسط تعدادی از مسئولین مراکز مشاوره دانشجویی مطرح گردیده است این می باشد که حضور کمرنگ دفتر مرکزی مشاوره در ساختار جدید وزارتی باعث شود که برخی از دانشگاهها در مورد ساختار مستقل مراکز مشاوره دانشجویی نیز تردیدهایی را داشته باشند هر چند با شناختی که طی ارتباط های مداوم با مسئولین دانشگاهی بخصوص معاونین محترم دانشجویی بعمل آمده است به نظر دفتر مرکزی مشاوره، معاونین محترم دانشجویی به عنوان روسای شورای برنامه ریزی مرکز مشاوره دانشجویی، به خوبی نسبت به ضرورت وجودی مراکز مشاوره پی برده اند  و حتی در صورت ضعف حوزه ستادی، به تداوم حمایت های خود از مراکز مشاوره دانشجویی خواهند پرداخت و به نظر می رسد همفهمی و تعامل ما با دوستان دانشگاهی بیشتر از همکاران حوزه ستادی به خصوص طراحان ساختار وزارتی  بوده است که امید است دریافت این نامه توسط آنها سرآغازی برای تعامل و همفهمی بیشتر باشد.

فلسفه وجودی دفتر مرکزی مشاوره به عنوان حوزه ستادی مراکز مشاوره دانشجویی

   شاید دلیل عدم توجه جدی به دفتر مرکزی مشاوره به عنوان واحد متمایز در ساختار وزارتی به معنای عدم اعتقاد طراحان ساختار به ضرورت ارتقاء بهداشت روان دانشجویان نبوده و دلیل آن این فرض است که خود مراکز مشاوره دانشجویی به تنهایی قادر به انجام وظایف خود بوده و وجود دفتر مرکزی مشاوره به عنوان یک دفتر و واحد مستقل در حوزه ستادی چندان ضرورتی نخواهد داشت و وظایف این دفتر  می تواند توسط چند کارشناس در یکی از حوزه های ستادی محقق شود.

     به منظور بررسی این فرضیه لازم است به گامها و آثار گامهایی اشاره شود که اخیرا توسط دفتر مرکزی مشاوره برداشته شده است ، در نیم نگاهی به عملکرد اخیر دفتر مرکزی مشاوره در می‌یابیم که این اقدامات توسط مراکز مشاوره دانشجویی مستقل از هم و بدون وجود یک حوزه ستادی توانا عملا ممکن نیست  ...

شکی نیست که با توجه به نیازهای ارزیابی شده ، اقدامات انجام گرفته شده دفتر مرکزی مشاوره اگرچه لازم ولی به هیچ وجه کافی نیست و تنها در سایه تداوم و گسترش آنها می توان به تغییرات برجسته و مورد انتظار در ارتقاء بهداشت روان دانشجویان کشور دست یافت. فقدان ساختار متمایز برای دفتر مرکزی مشاوره تهدید جدی به تداوم این اقدامات بوده و عملکرد مراکز مشاوره دانشجویی را بخصوص در خصوص مراکز مشاوره جدیدالتاسیس که نیاز به خدمات بهداشت روانی در آنها بیشتر از سایر دانشگاهها نیز می باشد تحت الشعاع قرار خواهد داد. عواقب غفلت از این امر ، هر چند ممکن است همانند سایر پدیده های علوم انسانی خیلی سریع خود را نشان ندهد ، با اطمینان به شواهد و یافته های موجود، در دراز مدت به شکل افزایش  آمار خودکشی ، مصرف مواد  و افزایش  مشکلات انضباطی در میان دانشجویان خود را نشان داده و مسئولیت خطیری را بر دوش طراحان ساختار جدید وزارتی مترتب می کند که امید است طراحان ساختار وزارتی با آگاهی از این  مسئولیت خطیر نسبت به تجدید نظر اقدام نمایند و پیشنهاد می شود دست اندرکاران امر در خصوص  بررسی اثربخشی و ضرورت وجودی دفتر مرکزی مشاوره با معاونین محترم دانشجویی دانشگاهها و مسئولین محترم مراکز مشاوره دانشجویی که به طور مستقیم در جریان اقدامات دفتر مرکزی مشاوره می باشند مصاحبه هایی بعمل آید.

با آرزوی توفیق الهی

حمید پورشریفی

مسئول دفتر مرکزی مشاوره